Cementstof: hard, schurend en het bindt af in je filter

Wat is cementstof?

Cementstof is het fijne poeder dat vrijkomt bij het produceren, verplaatsen en verwerken van cement en cementgebonden materialen. Cement zelf is een maalproduct van gebrande kalksteen, klei en mergel, aangevuld met gips en toeslagstoffen als hoogovenslak of vliegas.

Het is een minerale stof: hij brandt niet en vormt geen explosief mengsel. Wat cementstof wél doet, is hydraulisch reageren. Het bindt af zodra het met water in aanraking komt - precies de eigenschap die het als bouwmateriaal bruikbaar maakt.

Daarnaast bevat cementstof een fractie kwarts, afkomstig uit de grondstoffen. Bij cementgebonden materialen zoals beton en mortel ligt dat aandeel aanzienlijk hoger, omdat het toeslagmateriaal grotendeels uit zand en grind bestaat.

‍

Waar komt cementstof vrij?

De blootstelling speelt op twee heel verschillende plekken, met elk een eigen aanpak.

• ‍In de productie en verwerking. Bij het winnen en breken van kalksteen, in de grondstoffen- en cementmaalderij, bij de klinkerkoeler, bij silo's en pneumatisch transport, en op de afvul- en verlaadpunten voor bulk en zakgoed. Ook in betonmortelcentrales en prefabbetonfabrieken komt stof vrij bij doseren, mengen en storten.
• ‍Op de bouwplaats. Bij het zagen, boren, frezen, slijpen en breken van beton, bij het aanmaken van mortel en specie, bij het legen van cementzakken en bij droog vegen van een vloer. Hier zijn de hoeveelheden kleiner maar de concentraties in de ademzone vaak hoger, simpelweg omdat het gereedschap vlak bij het gezicht wordt gebruikt.

‍

Wat cementstof zo lastig maakt

Drie eigenschappen bepalen hoe een installatie eruit moet zien.

• ‍Het bindt af. Komt er condens in de leiding of trekt het filterdoek vocht aan, dan hardt het stof uit tot een korst die je er met een persluchtstoot niet meer af krijgt. Dat is de belangrijkste reden dat cementinstallaties geïsoleerde of getraceerde leidingen krijgen en dat het dauwpunt in het systeem bewaakt wordt.‍
• Het schuurt. Cementstof is hard. In bochten, bij overgangen en op ventilatorbladen slijt het materiaal weg, met lekkage en capaciteitsverlies als gevolg. Slijtvaste of keramisch beklede bochten en ruime radiussen verlengen de standtijd aanzienlijk.‍
• Het is fijn. Een groot deel van het cementstof zit in de fractie die tot in de longblaasjes doordringt. Grove afscheiding alleen is dus nooit genoeg.

‍

Gezondheidsrisico's van cementstof

Cementstof brengt drie risico's mee, elk via een andere route.

• ‍Het kwarts tast de longen aan. De fijnste deeltjes komen tot in de longblaasjes en blijven daar. Ze veroorzaken littekenweefsel dat niet herstelt, en kwarts is bovendien kankerverwekkend. Omdat je er jarenlang niets van merkt, is de schade er al voordat de eerste klachten komen. Wat kwarts precies doet en welke regels eromheen gelden, lees je op onze pagina over kwartsstof.‍
• Nat cement is bijtend. Droog stof op de huid valt mee, maar zodra er zweet, regen of natte specie bij komt wordt het agressief. Dat levert kapotte, jeukende handen op - in de bouw bekend als cementeczeem - en bij langer contact echte brandwonden. In de ogen prikt het meteen.‍
• Het chroom veroorzaakt allergie. Cement bevat van nature een kleine hoeveelheid chroom, jarenlang de belangrijkste oorzaak van huidallergie bij metselaars en betonwerkers. Sinds cement met een verlaagd chroomgehalte geleverd moet worden komt dat een stuk minder voor. Maar wie de allergie eenmaal heeft, houdt die voor de rest van zijn leven.

Wat afzuiging hier oplevert

Bij alle drie de routes geldt hetzelfde: persoonlijke bescherming werkt alleen zolang iemand hem draagt en goed op heeft. Afvangen bij de bron werkt altijd, voor iedereen in de ruimte, ook voor de collega die er alleen even langsloopt. Dat is ook de volgorde die de Arbowet voorschrijft.

Een goed werkende installatie levert je daarnaast iets op wat verder gaat dan naleving: minder verzuim en minder uitval op termijn, aantoonbaar binnen de grenswaarden blijven bij een inspectie, schonere producten, en machines die langer meegaan omdat er geen schurend stof in de lagers komt. Een bedrijf is tenslotte pas écht gezond als de werkomgeving dat ook is.

‍

Wet- en regelgeving

De Arbowet en het Arbobesluit verplichten je de blootstelling te beoordelen en zo laag mogelijk te houden, in een vaste volgorde: eerst voorkomen, dan afvangen bij de bron, dan ventileren, en pas daarna adembescherming. Omdat kwarts als kankerverwekkend is geclassificeerd, geldt aanvullend de vervangingsplicht en de registratie van blootgestelde werknemers.

De blootstellingsbeoordeling verloopt volgens NEN-EN 689. Voor cement dat in de handel wordt gebracht geldt bovendien de Europese beperking op oplosbaar chroom(VI).

De ATEX-richtlijnen zijn op cementstof zelf niet van toepassing. Wordt in dezelfde installatie ook brandbaar materiaal verwerkt — bijvoorbeeld kolenstof of biomassa als brandstof voor de oven, of vliegas met een hoog koolstofgehalte — dan gelden ze voor dat deel van de installatie wél.

‍

Sectoren waar cementstof een rol speelt

• Cementproductie en klinkermaalderijen
• Betonmortelcentrales
• Prefabbeton en betonwarenindustrie
• Kalkzandsteen- en bouwstoffenfabrikanten
• Bouw, renovatie en sloop
• Op- en overslag van bulkcement in havens en terminals

‍

Hoe zuig je cementstof effectief af?

De aanpak verschilt sterk tussen fabriek en bouwplaats.

In de productie

Hier gaat het om grote luchtvolumes en continue belasting. Een installatie bestaat doorgaans uit bronafzuiging bij stort- en overdrachtspunten, een voorafscheider of cycloon voor de grove fractie, en een doekfilter met jet-pulse reiniging voor het fijne stof. Silo's krijgen een eigen ontluchtingsfilter op de silotop, zodat de verdringingslucht bij het vullen gefilterd naar buiten gaat in plaats van via de overdrukklep.

Drie punten verdienen bij cement extra aandacht:

• Vochtbeheersing: geïsoleerde of getraceerde leidingen en bewaking van het dauwpunt voorkomen dat het stof in het filter afbindt.
• Slijtvastheid: versterkte of beklede bochten, ruime radiussen en slijtvaste ventilatorwaaiers.
• Terugvoer van het product: afgevangen cementstof is nog steeds cement. Voer het waar mogelijk terug in het proces in plaats van af te voeren als afval.

Op de bouwplaats

Hier is de bron klein en verplaatst hij zich. Gereedschapsgebonden afzuiging is het uitgangspunt: een stofzuiger van de juiste stofklasse, direct aangesloten op de slijper, zaag of boormachine. Omdat kwarts als kankerverwekkend is geclassificeerd, is stofklasse H hier het uitgangspunt.

Bij het zagen en boren van beton komt daar veel grof materiaal bij. Een voorafscheider tussen gereedschap en stofzuiger houdt dat eruit en voorkomt dat het filter binnen een uur dicht zit. Werk je nat, dan bindt het water het stof - maar sluit dan geen droge stofzuiger aan, want de combinatie van cement en water in een filter levert precies het probleem op dat je wilde vermijden.

Onze engineers bepalen per situatie welke capaciteit, filtratie en uitvoering past bij jouw proces, of dat nu een cementmaalderij is of een prefabhal.

‍

Kiekens: jouw specialist in cementstofafzuiging

Met meer dan 100 jaar ervaring in industriële stofafzuiging bouwen we installaties voor de zwaarste, meest schurende toepassingen. Van een ontluchtingsfilter op een silo tot een centrale ontstoffing die een complete productielijn bedient. We beginnen met kijken: waar zit het vocht, waar slijt de leiding, waar staat de medewerker. Daarna ontwerpen, bouwen en onderhouden we, uit één hand. Met het Clean Air Plan houden we de installatie het hele jaar door in topconditie.

Wil je weten hoeveel stof er in jouw productie of op jouw werkplek vrijkomt? Vraag een vrijblijvende nulmeting aan bij een van onze specialisten.