Stofklassen: indeling, grenswaarden en vereisten voor stofafzuigsystemen

Hieronder leggen we uit hoe de drie stofklassen zijn gedefinieerd, welke grenswaarden en afscheidsgraden gelden en hoe de juiste stofklasse de keuze van uw stoffafzuigtechniek beïnvloedt.

Wat zijn stofklassen?

Stofklassen zijn een genormeerde indeling van stofsoorten naar gezondheidsrisico op de werkplek. Ze bepalen hoe gevaarlijk een stof is voor de mens en welke eisen het filtersysteem van een stofzuiger of stofafzuiginstallatie moet halen.

De norm NEN-EN 60335-2-69 (internationaal: IEC 60335-2-69) deelt stofsoorten in drie klassen in met oplopende gevaarlijkheid: stofklasse L voor licht gevaarlijke, stofklasse M voor middelmatig gevaarlijke en stofklasse H voor hoog gevaarlijke stofsoorten.

Belangrijk hierbij: industriële stofzuigers en ontstoffers worden in dezelfde stofklassen ingedeeld als de stofsoorten zelf. Een apparaat van stofklasse M mag uitsluitend worden ingezet voor stof van klasse L en M. Voor hoog gevaarlijk stof van klasse H is een H-gecertificeerd apparaat verplicht.

De classificatie van stofzuigers zorgt ervoor dat de afgezogen stofdeeltjes niet via de aflucht terugkeren in de ademlucht van medewerkers.

De drie stofklassen op een rij

Stofklasse L - licht gevaarlijke stof

Stofklasse L omvat stofsoorten met een gering gezondheidsrisico. Denk aan huisstof, zand, gips, kalk en vergelijkbare materialen die vrijkomen bij bijvoorbeeld gebouwreiniging.

Qua filtertechniek is een stofzuiger van klasse L vergelijkbaar met een gewone huishoudstofzuiger. De arbeidsgrenswaarde ligt boven de 1 mg/m3 en het vereiste afscheidsgraad van het filter bedraagt minimaal 99%.

In Nederland is stofklasse L niet toegestaan voor stofveroorzakende werkzaamheden op bouwplaatsen.

Stofklasse M - middelmatig gevaarlijk stof

Stofklasse M omvat stofsoorten met een middelmatig gezondheidsrisico. Typische voorbeelden zijn houtstof, metaalstof, lakdeeltjes, betonstof en cementstof. Deze stofsoorten komen vrij bij schuren, boren, frezen of zagen en bevatten vaak deeltjes op nanoschaal die diep in de longen kunnen doordringen.

M-stofzuigers zijn uitgerust met waarschuwingssignalen bij afnemend zuigvermogen en maken stofvrije afvoer mogelijk.

De toegestane grenswaarde is 0,1 mg/m3 en het afscheidsgraad moet minimaal 99,9% bedragen. Op bouwplaatsen en in de meeste ambachtelijke en industriele bedrijven geldt stofklasse M als absoluut minimum.

Stofklasse H - zeer gevaarlijk stof

Stofklasse H betreft sterk gezondheidsschadelijke en kankerverwekkende stofsoorten zoals asbest, schimmelsporen, loodstof en mineraalvezels. Ook meelstof in hoge concentraties en bepaalde farmaceutische stofsoorten vallen in deze categorie.

H-stofzuigers moeten aan een reeks constructieve eisen voldoen om geschikt te zijn voor het verwijderen van hoog gevaarlijk stof. Het afscheidsgraad ligt op minimaal 99,995%, de afvoer moet stofvrij plaatsvinden en het volledige apparaat is onderworpen aan strenge dichtheidscontroles. De grenswaarde ligt onder de 0,1 mg/m3.

Afscheidsgraad en grenswaarden: waar het op aankomt

De verschillen tussen stofklassen L, M en H liggen in de gevaarlijkheid van het stof en de daaruit voortvloeiende eisen aan de filterprestaties. Bij stofklasse L mag nog 1% van de stofdeeltjes het filtersysteem passeren. Bij stofklasse M is dat 0,1% en bij stofklasse H slechts 0,005%.

Dat betekent: de eisen aan het filtermateriaal bij klasse H zijn 200 keer hoger dan bij een gewone huishoudstofzuiger.

Voor uw werkomgeving heeft dit directe gevolgen. Een stofzuiger of stofafzuiginstallatie met een te lage stofklasse filtert het fijne, gezondheidsschadelijke stof onvoldoende en blaast het via de aflucht terug de ruimte in. Dat is niet alleen schadelijk voor de gezondheid van medewerkers, maar vormt ook een overtreding van de wettelijke arbeidsgrenswaarden die in Nederland zijn vastgelegd door de SZW-lijst van kankerverwekkende stoffen en de richtlijnen van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Welke stofklasse geldt voor uw branche?

De keuze van de juiste stofklasse is wettelijk verplicht en gebaseerd op de RI&E van de betreffende werkplek. In de praktijk werken veel bedrijven met stofsoorten uit verschillende klassen.

Een dakdekkersbedrijf kan op een enkele werkdag te maken krijgen met huisstof (stofklasse L), houtstof (stofklasse M) en asbeststof (stofklasse H). In houtverwerking, metaalbewerking en op bouwplaatsen is stofklasse M de minimumvereiste.

In de chemische en farmaceutische industrie, bij asbestsanering en overal waar kankerverwekkende stoffen worden verwerkt, is stofklasse H verplicht.

Langdurige blootstelling aan stof kan ernstige gevolgen hebben: van chronische luchtwegaandoeningen en allergieën tot longkanker. Werkgevers zijn verplicht de stofbelasting op de werkplek terug te brengen tot de wettelijk toegestane waarden. Waar afzonderlijke stofzuigers die grenswaarden niet kunnen halen, moeten centrale stofafzuiginstallaties worden geplaatst die het stof continu uit de lucht verwijderen.

Van stofklasse naar de juiste stofafzuiginstallatie

Voor individuele werkplekken in een werkplaats of ambachtelijk bedrijf volstaat vaak een mobiele industriële stofzuiger van de juiste stofklasse.

In industriële productieomgevingen met voortdurende stofbelasting op meerdere bronnen schiet de mobiele stofzuiger tekort. Hier komen centrale afzuiginstallaties in beeld, die het stof direct bij de bron opvangen en via een leidingnetwerk naar een centrale filtereenheid afvoeren.

Bij Kiekens zien we dagelijks hoe bepalend de stofklasse is bij het ontwerpen van zo'n installatie. De stofklasse bepaalt niet alleen het filtermedium, maar ook de constructie van de leidingen, het vermogen van de ventilatoren, de wijze van stofafvoer en de vereiste veiligheidscomponenten.

Voor middelmatig gevaarlijk stof van klasse M gebruiken we filtersystemen met een afscheidsgraad van minimaal 99,9%, gecombineerd met automatische filterreiniging en stofvrije afvoer. Voor hoog gevaarlijk stof van klasse H worden drukvaste filtereenheden ingezet, zoals de Dustmaster 9.000, die de hoogste afscheidsgraden garanderen en stofvrije afvoer waarborgen.

Eveneens belangrijk: veel industriele stofsoorten van klasse M en H zijn tegelijkertijd brandbaar of explosief. In die gevallen moet de volledige afzuiginstallatie ook voldoen aan de ATEX-richtlijnen. Van antistatische slangen en vonkvrije motoren tot ventilatoren conform EN 14986: stofklasse en explosiebeveiliging grijpen hier direct in elkaar.

Veilige werklucht met Kiekens

Bij Kiekens ontwikkelen we al meer dan 115 jaar industriële stofafzuigoplossingen die precies zijn afgestemd op uw productieproces en de aanwezige stofklassen. Geen standaardoplossing, maar een systeem op maat dat uw medewerkers beschermt en de wettelijke grenswaarden betrouwbaar naleeft. Alle componenten worden geproduceerd in Nederland en alle specialisten werken in eigen huis.

Neem contact met ons op voor een stofafzuigoplossing op maat die voldoet aan uw vereisten op het gebied van stofklasse, filterprestaties en arbeidsbescherming.

‍