Afzuiging mengvoederfabriek
Een afzuiginstallatie in een mengvoederfabriek vangt het stof op waar het ontstaat: bij ontvangst, malen, doseren, persen en verladen. Via leidingen gaat het naar cycloon en filter. Zo blijven de longen van je medewerkers gespaard, daalt het risico op een stofexplosie en sleep je geen toevoegingen mee naar de volgende batch.
Een stoflaag van minder dan een millimeter is al genoeg om bij opwaaien een explosieve wolk te vormen. Waar ontstaat het stof precies, hoe zit een afzuiginstallatie in elkaar, wat vraagt ATEX en hoe ontwerp je zo'n installatie goed?
Waarom heeft een mengvoederfabriek afzuiging nodig?
In elke processtap komt brandbaar stof vrij dat de luchtwegen kan prikkelen en gevoelig kan maken. Afzuiging houdt de blootstelling onder de grenswaarden, haalt ontvlambaar materiaal weg bij silo's, molens en transporteurs en helpt de voerhygiëne op peil te houden.
Vier eisen spelen tegelijk:
- Arbeidsomstandigheden: voor graan- en diervoederstof bestaat in Nederland geen aparte wettelijke grenswaarde. Voor meelstof van tarwe, rogge, haver en gerst geldt wel een wettelijke grenswaarde van 1,2 mg/m³ inhaleerbaar stof, gemiddeld over 8 uur. Volgens het Arbobesluit houd je de blootstelling zo laag als redelijkerwijs mogelijk.
- Explosieveiligheid: diervoederstof valt in stofexplosieklasse St 1. Je deelt de werkplekken daarom in ATEX-zones in en legt de maatregelen vast in een explosieveiligheidsdocument.
- Voerhygiëne: Verordening (EG) nr. 183/2005 en standaarden zoals GMP+ FSA vragen dat je versleping tussen batches zo klein mogelijk houdt, bijvoorbeeld van coccidiostatica naar voer voor niet-doeldieren.
- Beschikbaarheid: stof op motoren, lagers en elektra zorgt voor slijtage, smeulbranden en onverwachte stilstand.
In welke processtappen ontstaat stof in de mengvoederfabriek?
Overal waar stortgoed valt, wordt verkleind of wordt overgeslagen. De grootste hoeveelheden komen vrij bij de ontvangst van grondstoffen, de elevatoren, hamermolens, doseer- en mengpunten, de pelletkoeler en het verladen en afzakken.
Van vrachtwagen tot pellet zijn er zes stofbronnen. Ze verschillen sterk in hoeveelheid, fijnheid en vochtigheid:
- Stortput: bij het lossen drukt de vallende materiaalstroom veel lucht en stof uit de put. Een typisch geval voor afzuiging bij een vallende materiaalstroom.
- Transport en elevatoren: bij overstortpunten, elevatorkoppen en kettingtransporteurs wordt het materiaal steeds overgeslagen.
- Hamermolen: het malen van granen en schroten geeft het fijnste en meest ontvlambare stof in de hele fabriek.
- Doseren en mengen: bij het wegen, het handmatig toevoegen van microcomponenten en het vullen van de menger ontsnapt verdrongen lucht met stof.
- Pelletpers en koeler: de afvoerlucht van de koeler is warm, vochtig en zit vol slijtgruis.
- Verladen en afzakken: bij de verlaadgoot, het bigbagstation en de zakkenvuller wervelt de vallende voerstroom opnieuw fijnstof op.
Stof van granen, schroten en toevoegingen is op al deze plekken tegelijk allergeen en brandbaar. Moderne mengvoederfabrieken vangen het daarom op in de machines zelf, in plaats van te vertrouwen op de ventilatie van de hal.
Wat is aspiratie in de mengvoederfabriek?
Aspiratie is het gericht afzuigen van lucht uit gesloten machines en transportsystemen. De onderdruk zorgt dat er geen stof ontsnapt bij deksels, schuiven en overstortpunten, en voert de lucht met stof af naar het filter.
Bij de hamermolen heeft aspiratie ook een procesfunctie. De luchtstroom trekt het maalgoed door de zeef, koelt de maalkamer en verhoogt zo de doorzet. Elevatoren, mengers en weegschalen worden geaspireerd zodat de lucht die bij het vullen wordt verdrongen niet als stofwolk de hal in gaat.
Wat is aspiratie bij graan?
Het reinigen van graan met een luchtstroom die kaf, stof en lichte delen scheidt van de zware korrel. Aspirateurs staan in de grondstofreiniging vóór de silo en vóór het malen. Zo ontlasten ze de ontstoffing verderop in de fabriek.
Wordt afgezogen stof in de mengvoederfabriek hergebruikt?
Vaak wel, omdat het uit dezelfde grondstoffen bestaat als het voer. Een cellenradsluis onder het filter doseert het stof terug naar de menger of molen.
Bij medicinaal voer en specialiteiten mag terugvoeren niet leiden tot versleping naar de volgende batch. Dan scheid je retourleidingen en filters per batch, of voer je het stof apart af.
Hoe is een afzuiginstallatie in een mengvoederfabriek opgebouwd?
Uit afzuigpunten, een leidingnet, een voorafscheider, een filter, een ventilator en een stofafvoer. De ventilator maakt de onderdruk die het stof van de bron naar het filter trekt. Daar wordt het stof van de lucht gescheiden.
Zes onderdelen werken samen, zodat de lucht zonder afzettingen van afzuigpunt tot schone-luchtuitlaat gaat:
- Afzuigpunten: kappen, gesloten overstortpunten en aspiratiestompen direct bij stortput, molen, menger en afzakstation.
- Leidingen: luchtsnelheden rond 20 meter per seconde houden licht organisch stof in beweging. Regelkleppen verdelen de lucht over de takken.
- Voorafscheider: mechanische voorafscheiding in een cycloon haalt grove deeltjes en gruis eruit en ontlast het filter.
- Filter: zakken- en patroonfilters van filterdoek met persluchtreiniging houden het fijnstof tegen.
- Ventilator: maakt de onderdruk voor het hele leidingnet en is in ATEX-zones in ATEX-uitvoering.
- Afvoer: cellenradsluis, bigbag of terugvoer naar het proces voert het afgescheiden stof af.
Wanneer is een centrale afzuiginstallatie in de mengvoederfabriek zinvol?
Zodra je meerdere punten continu of tegelijk moet afzuigen. Een centrale installatie verbindt weging, menger, molen en afzakstation met één filter en vervangt losse industriële stofzuigers door vaste zuigpunten.
In de meeste fabrieken spelen drie dingen tegelijk:
- Veel zuigpunten: meerdere operators maken tegelijk schoon en sommige machines worden dag en nacht afgezogen.
- Vaste procesketen: molen, menger en afzakstation staan dicht bij elkaar en zijn met één leidingnet te bereiken.
- Groeiende capaciteit: uitbreidingen sluit je aan met extra leidingtakken en zuigpunten.
Een voorbeeld uit de diervoederproductie is het ATEX-project bij Wellness Pet Company in Veendam. Na een uitbreiding van 750 naar 1.600 kg/h extrudercapaciteit verving een centrale installatie met tien zuigpunten de losse stofzuigers. Nu kunnen twee operators tegelijk schoonmaken zonder dat de zuigkracht terugloopt.
Voor losse plekken waar je steeds ergens anders werkt, blijft een mobiele unit handig. Bijvoorbeeld de Dustmaster 1200 met 5,8 m² zakkenfilter, die ook in rvs en in ATEX-uitvoering voor zone 22 leverbaar is.
Waarom is de afvoerlucht van de pelletkoeler kritisch in de mengvoederfabriek?
Mengvoer wordt vóór het persen met stoom geconditioneerd, en de pellets geven bij het koelen water af. De afvoerlucht is daardoor warm en vochtig. Koelt die lucht in leidingen of filter af tot onder het dauwpunt, dan ontstaat condens en koekt vochtig gruis vast op wanden en filterzakken.
Voor de koelerlucht gebruiken mengvoederfabrieken daarom meestal een cycloon. Die scheidt het gruis droog af en voert het terug naar het proces. Geïsoleerde leidingen, korte routes en rvs-onderdelen voorkomen aankoeken en corrosie. Vethoudende afzettingen kunnen bij een dikke laag opwarmen en een smeulnest worden.
Smeulnesten, vonken en stofwolken kunnen in dezelfde installatie samenkomen. Daarom geldt de afzuiginstallatie zelf als explosiegevaarlijk gebied.
Welke ATEX-eisen gelden voor afzuiging in de mengvoederfabriek?
De ATEX-richtlijnen 1999/92/EG voor het gebruik en 2014/34/EU voor de apparatuur. In Nederland staan die in het Arbobesluit (artikel 3.5a tot en met 3.5f) en het Warenwetbesluit explosieveilig materieel 2016. De binnenkant van filter en voorafscheider valt meestal in zone 20, omdat daar steeds een explosieve stofatmosfeer is.
Vijf maatregelen beschermen de afzuiginstallatie samen tegen de gevolgen van een stofexplosie:
- Drukontlasting: breekplaten of ontlastkleppen volgens EN 14491 gaan bij een explosie gecontroleerd open en voeren de druk naar buiten af.
- Vlamloze drukontlasting: vlamdovers maken ontlasting binnen het gebouw mogelijk als het filter niet aan een buitenmuur staat.
- Ontkoppeling: terugslagkleppen of snelsluitschuiven volgens EN 15089 voorkomen dat vlam en druk via de leiding naar molen of silo gaan.
- Vonkdetectie en -blussing: sensoren in de leiding zien vonken uit molen of koeler en blussen ze voordat ze het filter bereiken.
- Geen ontstekingsbronnen: geaarde, geleidende filterzakken en ATEX-ventilatoren volgens EN 14986 voorkomen statische ontlading en mechanische vonken.
De installatie hoort met alle onderdelen in het explosieveiligheidsdocument van het bedrijf, dat verplicht is volgens artikel 3.5c van het Arbobesluit. Schakelkasten plaats je zo mogelijk buiten de ATEX-zones.
Explosiebeveiliging achteraf inbouwen in een bestaande afzuiging is veel werk. Leg zones, ontlastoppervlakken en ontkoppeling dus vast tijdens het ontwerp.
Hoe ontwerp je afzuiging voor een mengvoederfabriek?
Je begint met het meten van de stofbelasting en het in kaart brengen van alle afzuigpunten. Uit de luchthoeveelheid per punt, gelijktijdigheid, stofsoort en vochtigheid volgen het leidingnet, het filteroppervlak, het ventilatorvermogen en de explosiebeveiliging.
Bij Kiekens verloopt het ontwerp in vijf vaste stappen, van eerste meting tot onderhoudscontract:
- Nulmeting: onze specialisten bepalen tijdens een gratis afspraak op locatie de stofbelasting, risico's en verbetermogelijkheden per processtap.
- Advies: een rapport met aanbevelingen en een oplossing die aan de regels voldoet.
- 3D-engineering: het technisch ontwerp legt capaciteiten, leidingroutes, filter en explosiebeveiliging vast.
- Installatie: montage inclusief leidingwerk en oplevering van een werkende installatie.
- Service en onderhoud: een onderhoudscontract met vaste serviceniveaus houdt prestaties en beschikbaarheid op peil.
Een goed ontwerp houdt rekening met uitbreidingen, zodat je extra lijnen aansluit zonder capaciteitsverlies. Het geluidsniveau blijft onder de onderste actiewaarde van 80 dB(A) uit het Arbobesluit, zo nodig met extra isolatie of een omkasting van de ventilator.
Kiekens: jouw partner voor afzuiging in de mengvoederfabriek
Al sinds 1907 bouwen we op maat gemaakte stofafzuiging, ook voor de diervoederindustrie. We werken onder meer voor Denkavit, Trouw Nutrition en Hill’s. Van ontwerp en levering tot installatie, service en onderdelen: we doen alles zelf, gewoon vanuit Nederland en volledig ontworpen volgens de HACCP- en ATEX-eisen.
Benieuwd hoe een passende stofafzuiging er in jouw fabriek uitziet? Met een gratis nulmeting brengen we de situatie bij de ontvangst, molen, menger en verlading helder in kaart. Neem gerust contact met ons op.
Dat hangt af van het vet- en eiwitgehalte van de grondstoffen. Bij plakkerig stof, zoals bij pelletpersen en koelers, bieden Filterplaten de beste bedrijfszekerheid dankzij hun open structuur en krachtige reiniging. Voor stabiele processen met een lagere stofbelasting, zoals premixdosering, zijn Filterdoeken een kosteneffectief alternatief.
Dat hangt af van de huidige installatie en de specifieke eisen van het productieproces. In sommige gevallen is uitbreiding of aanpassing mogelijk, bijvoorbeeld met extra afzuigpunten of een filter dat beter is afgestemd op vet- of oliehoudend stof. Is de bestaande installatie niet ATEX-gecertificeerd en vereist het proces dat wel, dan is vervanging of een grondige aanpassing noodzakelijk. Kiekens beoordeelt altijd eerst de huidige situatie voordat we advies geven.
De onderhoudsfrequentie hangt af van de productie-intensiteit en het type grondstoffen. Als algemene richtlijn geldt: filters minimaal elk kwartaal controleren en reinigen, en jaarlijks preventief onderhoud aan de volledige installatie. Bij vet- of oliehoudend stof, dat sneller aankoekt, is vaker onderhoud aan te raden. Met het Clean Air Plan van Kiekens nemen we dit onderhoud uit handen.
Ja, onze stofafzuigsystemen zijn volledig gecertificeerd volgens HACCP- en ATEX-normen. Daarmee zijn ze geschikt voor gebruik in explosiegevaarlijke zones en omgevingen waar voederveiligheid centraal staat.
