Stofafzuiging bij vitamine additieven
Wat is stof van vitamine-additieven?
Dit stof komt vrij bij het wegen, mengen, doseren en verpakken van micro-ingrediënten in de diervoederindustrie: vitaminen, sporenelementen, aminozuren, enzymen en andere additieven die in zeer kleine hoeveelheden worden toegevoegd. Het gaat zelden om het zuivere werkzame bestanddeel. De meeste vitaminen worden geleverd op een drager - tarwegries, kalksteenmeel, silica - omdat ze anders niet gelijkmatig te doseren zijn. Dat mengsel van drager en additief heet in de sector een premix. Wat er in de lucht komt is dus niet het additief alleen, en de verhouding tussen drager en werkzame stof bepaalt hoe het stof zich gedraagt. Daarbovenop komt een breed scala aan fysische eigenschappen. Sommige additieven zijn hygroscopisch en trekken vocht aan tot ze klonteren. Andere zijn gecoat met olie of vet en plakken daardoor aan alles.
Waarom dit stof anders is dan bulkstof
Bij graan of meel is de hoeveelheid het probleem. Hier is het juist de geringe hoeveelheid die het risico veroorzaakt.
- Versleping is de hoofdzaak. Een micro-ingrediënt dat in grammen per ton wordt gedoseerd, hoeft maar in kleine hoeveelheid in de volgende batch terecht te komen om die batch buiten specificatie te brengen. Dat geldt dubbel voor gemedicineerde premixen en voor additieven met een wettelijk maximum. Stof dat in de weegruimte blijft hangen en neerslaat op zakken, weegschalen of kleding is een verslepingsroute.
- Afzuiging beschermt hier dus twee dingen tegelijk: je medewerker én je product.
- Het stof is niet altijd makkelijk af te vangen. Hygroscopische componenten klonteren in het filter, vet gecoate deeltjes plakken aan wanden en filterdoek, en fijne dragers als silica dringen door tot in de fijnste fractie. Eén installatie moet die verschillen tegelijk aankunnen, want in een premixbedrijf lopen ze door elkaar.
Waar dit stof vrijkomt
De blootstelling concentreert zich op een klein aantal punten, en juist daar wordt vaak open gewerkt:
- Het weeghok - kleine hoeveelheden handmatig afwegen uit zakken en vaten, met open handling vlak bij het gezicht. Doorgaans de hoogste concentratie in het hele bedrijf
- Zakken legen en storten in mengers en voorraadbakken
- Het mengproces zelf, bij vullen en leegdraaien
- Pneumatisch transport en overdrachtspunten
- Afvullen en verpakken van de eindpremix
- Reiniging en receptuurwissel
Gezondheidsrisico's
Het risico volgt de samenstelling, en die verschilt per receptuur. Twee routes komen steeds terug.
- Irritatie van luchtwegen, ogen en huid. Fijn poeder werkt mechanisch prikkelend, ongeacht wat erin zit. Bij open handling in een weeghok kan de concentratie snel oplopen.
- Sensibilisering. Bepaalde enzymen en additieven kunnen een blijvende allergie veroorzaken, met beroepsastma als gevolg. Wie eenmaal gesensibiliseerd is, reageert daarna al op zeer lage concentraties.
Welke risico's precies gelden voor jouw grondstoffen staat op het veiligheidsinformatieblad van je leverancier. Dat is het startpunt, niet de productnaam op de zak.
Wat afzuiging hier oplevert
Adembescherming werkt alleen zolang iemand hem draagt en goed op heeft, en in een weeghok wordt hij bij elke handeling in de weg gezeten. Afvangen bij de bron werkt voor iedereen in de ruimte, ook voor de collega die alleen even een zak komt halen. Dat is ook de volgorde die de Arbowet voorschrijft. En het effect gaat verder dan gezondheid: minder stof in de ruimte betekent minder versleping en minder afgekeurde batches.
Brand- en explosiegevaar
Dit stof is organisch en brandbaar. Fijn verdeeld in de lucht vormt het een explosief mengsel; de meeste premixstoffen vallen in stofexplosieklasse St 1, maar de kengetallen verschillen per receptuur en drager.
Twee punten zijn hier specifiek. Vet gecoate componenten kunnen zich in filters en leidingen ophopen tot een laag die smeult in plaats van weg te branden. En doordat recepturen wisselen, wisselen de kengetallen mee - een installatie die is doorgerekend op één mengsel is dat niet automatisch op het volgende.
De ATEX-richtlijnen 2014/34/EU en 1999/92/EG zijn van toepassing, met zone-indeling en een explosieveiligheidsdocument.
Wet- en regelgeving
De Arbowet en het Arbobesluit verplichten je de blootstelling te beoordelen en zo laag mogelijk te houden, met bronaanpak vóór persoonlijke bescherming. Bij sensibiliserende componenten geldt bovendien dat je zo laag gaat als redelijkerwijs mogelijk is, ook onder de grenswaarde. De beoordeling verloopt volgens NEN-EN 689.
Daarnaast gelden voor het eindproduct de Europese diervoederwetgeving en de kwaliteitsschema's die daarop zijn gebouwd, zoals GMP+ en FAMI-QS. Die stellen onder meer eisen aan versleping en reiniging tussen recepturen. Een goed ontworpen afzuiginstallatie is daarbij een van de maatregelen waarmee je dat aantoonbaar maakt.
Sectoren waar dit stof een rol speelt
- Producenten van vitaminen en diervoederadditieven
- Premixbedrijven
- Mengvoederindustrie
- Petfoodproductie
- Aqua- en specialty feed
Hoe zuig je dit stof effectief af?
De aanpak draait om de punten waar open wordt gewerkt, en om het voorkomen dat stof zich verplaatst tussen recepturen.
- Afzuiging op het weegpunt. Een afgezogen weegtafel of weegkast vangt het stof af op het moment dat de zak opengaat. Dit is het punt met de hoogste blootstelling én het grootste verslepingsrisico, dus hier begint het.
- Bronafzuiging bij stort- en overdrachtspunten, zodat stof niet in de ruimte terechtkomt bij het vullen en leegdraaien.
- Voorafscheiding vóór het hoofdfilter, zodat grovere dragerdeeltjes het fijnfilter niet dichtzetten.
- Filtratie afgestemd op plakkend en klonterend stof. Bij hygroscopische en vet gecoate componenten vraagt het filtermedium en de reinigingsinstelling extra aandacht.
- Reinigbaarheid als ontwerpeis. Gladde oppervlakken, minimale dode hoeken en goede toegankelijkheid bepalen hoe snel en hoe volledig je tussen recepturen kunt reinigen.
- ATEX-uitvoering passend bij de vastgestelde zone, met aarding en vonkdetectie waar nodig.
Onze engineers brengen per situatie in kaart welke componenten er verwerkt worden, waar open wordt gewerkt en hoe vaak er van receptuur gewisseld wordt. Daaruit volgt de capaciteit, de filterkeuze en de uitvoering.
Stofbeheersing voor vitamine-additieven door Kiekens
Met meer dan 100 jaar ervaring in industriële stofafzuiging bouwen we installaties voor producenten van vitaminen, premixen en diervoederadditieven, van weeghok tot centrale ontstoffing. We beginnen met kijken: waar gaan de zakken open, hoe vaak wissel je van receptuur, wat plakt er in je filter. Daarna ontwerpen, bouwen en onderhouden we, uit één hand. Met het Clean Air Plan houden we de installatie het hele jaar door in topconditie.
Wil je weten hoeveel stof er bij jouw weeg- en doseerpunten vrijkomt? Vraag een vrijblijvende nulmeting aan bij een van onze specialisten.
Eigenlijk niets. Bij additieven die in grammen per ton worden gedoseerd, kan zelfs een kleine hoeveelheid achtergebleven stof de volgende batch al buiten specificatie brengen. Dat geldt extra streng voor gemedicineerde premixen. De enige manier om dat zeker te weten is stof bij de bron wegvangen, zodat het nooit de kans krijgt zich te verspreiden.
Meestal door vocht of vet in het stof. Vitaminen en additieven zijn vaak hygroscopisch of gecoat met olie, en dat gedraagt zich anders dan droog meel of graanstof. Een standaardfilter dat daarop niet is afgestemd, slibt dicht in plaats van zichzelf schoon te blazen. De oplossing zit in het filtermedium en de reinigingsinstelling, niet in een sterkere motor.
Begin bij de bron: een afgezogen weegtafel of weegkast voorkomt dat er überhaupt stof in de ruimte terechtkomt. Wat er dan nog te reinigen valt, is snel gedaan als je installatie gladde oppervlakken en weinig dode hoeken heeft. Dat scheelt tijd bij elke wissel, niet alleen bij de grote schoonmaak.
Dat hangt af van wat erin zit. Fijn poeder is sowieso irriterend voor luchtwegen en ogen, en sommige enzymen en additieven kunnen een blijvende allergie veroorzaken. Kijk op het veiligheidsinformatieblad van je leverancier voor wat specifiek in jouw grondstoffen zit, en zorg dat je dat afvangt voordat iemand het inademt.