Stofafzuiging bij vitamine additieven

Wat is stof van vitamine-additieven?

Bij het wegen, mengen en verpakken van micro-ingrediënten voor diervoeding komt veel stof vrij. Het gaat dan om hele kleine beetjes vitaminen, sporenelementen, aminozuren en enzymen. Deze stoffen zweven zelden in hun zuivere vorm door de lucht. Vitaminen worden namelijk bijna altijd op een drager geleverd - zoals tarwegries of kalksteenmeel - om ze gelijkmatig te kunnen doseren. Dit mengsel heet een premix. Wat er in de lucht komt is dus altijd een combinatie van de werkzame stof en de drager, en juist die verhouding bepaalt hoe het stof zich gedraagt. Daarnaast spelen de eigenschappen van het materiaal een grote rol: sommige ingrediënten trekken vocht aan en klonteren, terwijl andere door een laagje olie of vet overal aan blijven plakken.

Waarom dit stof anders is dan bulkstof

Bij graan of meel zit het probleem in de grote hoeveelheid. Hier is het juist de kleine hoeveelheid die het gevaarlijk maakt.

Het grootste risico is versleping: het ongemerkt overbrengen van stof naar een volgende lading. Omdat een micro-ingrediënt in minusculere beetjes wordt toegevoegd, kan een heel klein beetje achtergebleven stof een hele nieuwe batch al verpesten. Dat geldt al helemaal voor medicijnen in voer of stoffen met een strenge wettelijke limiet. Stof dat in de ruimte blijft hangen en neerwaait op weegschalen, zakken of kleding, is de grootste boosdoener. Een goed afzuigsysteem beschermt hier dus twee dingen tegelijk: de gezondheid van je medewerkers én de kwaliteit van je product.

Het lastige is dat dit stof zich niet zomaar laat afvangen. Vochtaantrekkende stoffen klonteren vast in het filter, vetachtige deeltjes plakken aan de wanden en piepkleine dragerdeeltjes vliegen overal doorheen. Een afzuiginstallatie moet al die verschillende eigenschappen tegelijk kunnen aanpakken, want in een premixbedrijf lopen al deze stoffen door elkaar heen.

Waar dit stof vrijkomt

De blootstelling aan dit stof concentreert zich op een paar specifieke plekken. Juist op die punten wordt vaak nog open gewerkt:

• Het weeghok: Handmatig afwegen uit zakken en vaten gebeurt dicht bij het gezicht. Dit zorgt doorgaans voor de hoogste stofconcentratie in het hele bedrijf.
• Zakken storten: Het leeggooien van zakken in mengers en voorraadbakken.
• Het mengproces: Vrijkomend stof tijdens het vullen en leegdraaien van de mengers.
• Transport en overdracht: Stoffige punten bij pneumatisch transport en overstortpunten.
• Afvullen en verpakken: Het inzakken en verpakken van de uiteindelijke premix.
• Schoonmaak en receptwissel: Stof dat vrijkomt bij het reinigen van de ruimtes of het wisselen van receptuur.

Gezondheidsrisico's

Het risico volgt de samenstelling, en die verschilt per receptuur. Twee routes komen steeds terug.

• ‍Irritatie van luchtwegen, ogen en huid. Fijn poeder werkt mechanisch prikkelend, ongeacht wat erin zit. Bij open handling in een weeghok kan de concentratie snel oplopen.‍
• Sensibilisering. Bepaalde enzymen en additieven kunnen een blijvende allergie veroorzaken, met beroepsastma als gevolg. Wie eenmaal gesensibiliseerd is, reageert daarna al op zeer lage concentraties.

Welke risico's precies gelden voor jouw grondstoffen staat op het veiligheidsinformatieblad van je leverancier. Dat is het startpunt, niet de productnaam op de zak.

Wat afzuiging hier oplevert

Adembescherming werkt alleen zolang iemand hem draagt en goed op heeft, en in een weeghok wordt hij bij elke handeling in de weg gezeten. Afvangen bij de bron werkt voor iedereen in de ruimte, ook voor de collega die alleen even een zak komt halen. Dat is ook de volgorde die de Arbowet voorschrijft. En het effect gaat verder dan gezondheid: minder stof in de ruimte betekent minder versleping en minder afgekeurde batches.

Brand- en explosiegevaar

Dit stof is organisch en brandbaar. Fijn verdeeld in de lucht vormt het een explosief mengsel; de meeste premixstoffen vallen in stofexplosieklasse St 1, maar de kengetallen verschillen per receptuur en drager.

Twee punten zijn hier specifiek. Vet gecoate componenten kunnen zich in filters en leidingen ophopen tot een laag die smeult in plaats van weg te branden. En doordat recepturen wisselen, wisselen de kengetallen mee - een installatie die is doorgerekend op één mengsel is dat niet automatisch op het volgende.

De ATEX-richtlijnen 2014/34/EU en 1999/92/EG zijn van toepassing, met zone-indeling en een explosieveiligheidsdocument.

Wet- en regelgeving

De Arbowet en het Arbobesluit verplichten je de blootstelling te beoordelen en zo laag mogelijk te houden, met bronaanpak vóór persoonlijke bescherming. Bij sensibiliserende componenten geldt bovendien dat je zo laag gaat als redelijkerwijs mogelijk is, ook onder de grenswaarde. De beoordeling verloopt volgens NEN-EN 689.

Daarnaast gelden voor het eindproduct de Europese diervoederwetgeving en de kwaliteitsschema's die daarop zijn gebouwd, zoals GMP+ en FAMI-QS. Die stellen onder meer eisen aan versleping en reiniging tussen recepturen. Een goed ontworpen afzuiginstallatie is daarbij een van de maatregelen waarmee je dat aantoonbaar maakt.

Sectoren waar dit stof een rol speelt

• Producenten van vitaminen en diervoederadditieven
• Premixbedrijven
• Mengvoederindustrie
• Petfoodproductie
• Aqua- en specialty feed

Hoe zuig je dit stof effectief af?

De aanpak draait om de punten waar open wordt gewerkt, en om het voorkomen dat stof zich verplaatst tussen recepturen.

• ‍Afzuiging op het weegpunt. Een afgezogen weegtafel of weegkast vangt het stof af op het moment dat de zak opengaat. Dit is het punt met de hoogste blootstelling én het grootste verslepingsrisico, dus hier begint het.‍
• Bronafzuiging bij stort- en overdrachtspunten, zodat stof niet in de ruimte terechtkomt bij het vullen en leegdraaien.‍
• Voorafscheiding vóór het hoofdfilter, zodat grovere dragerdeeltjes het fijnfilter niet dichtzetten.‍
• Filtratie afgestemd op plakkend en klonterend stof. Bij hygroscopische en vet gecoate componenten vraagt het filtermedium en de reinigingsinstelling extra aandacht.‍
• Reinigbaarheid als ontwerpeis. Gladde oppervlakken, minimale dode hoeken en goede toegankelijkheid bepalen hoe snel en hoe volledig je tussen recepturen kunt reinigen.‍
• ATEX-uitvoering passend bij de vastgestelde zone, met aarding en vonkdetectie waar nodig.

Onze engineers brengen per situatie in kaart welke componenten er verwerkt worden, waar open wordt gewerkt en hoe vaak er van receptuur gewisseld wordt. Daaruit volgt de capaciteit, de filterkeuze en de uitvoering.

Stofbeheersing voor vitamine-additieven door Kiekens

Met meer dan 100 jaar ervaring in industriële stofafzuiging bouwen we installaties voor producenten van vitaminen, premixen en diervoederadditieven, van weeghok tot centrale ontstoffing. We beginnen met kijken: waar gaan de zakken open, hoe vaak wissel je van receptuur, wat plakt er in je filter. Daarna ontwerpen, bouwen en onderhouden we, uit één hand. Met het Clean Air Plan houden we de installatie het hele jaar door in topconditie.

Wil je weten hoeveel stof er bij jouw weeg- en doseerpunten vrijkomt? Vraag een vrijblijvende nulmeting aan bij een van onze specialisten.