Poedercoatingstof: afvangen is hier ook terugwinnen
Wat is poedercoatingstof?
Poedercoatingstof is de overspray uit het poedercoatproces: het deel van het gespoten poeder dat niet op het werkstuk landt. Afhankelijk van de vorm van het product, de spuitinstelling en de vaardigheid van de operator gaat een aanzienlijk deel ernaast.
Het poeder zelf bestaat uit thermohardende kunststofhars - meestal epoxy, polyester of een epoxy-polyestermengsel - met pigmenten, vulstoffen en verhardingsmiddelen. Het wordt elektrostatisch aangebracht: het poeder krijgt een lading mee en het geaarde werkstuk trekt het aan. Daarna gaat het product de moffeloven in, waar het poeder smelt en uithardt tot een gesloten laag.
Die twee stappen leveren elk een eigen emissie op. In de cabine is dat vast stof. In de oven komt bij het uitharden een kleine hoeveelheid gasvormige reactieproducten vrij, afkomstig van het verhardingssysteem.
Wat poedercoatingstof anders maakt
- Het is nog gewoon product. Bij vrijwel elk ander stof is wat je afvangt afval. Hier is het ongebruikt materiaal dat je opnieuw kunt inzetten. Dat verandert het doel van de installatie: de cycloon in een poedercoatcabine is een terugwininstallatie met een filter erachter, geen filter met een voorafscheider ervoor.
- Het is elektrostatisch geladen. Het poeder krijgt die lading bewust mee om te hechten, maar houdt hem ook in de afzuiging. Daardoor plakt het aan cabinewanden, leidingwerk en filterdoek in plaats van mee te stromen. Alles moet geaard en geleidend zijn uitgevoerd - niet alleen tegen ontsteking, maar ook om het systeem werkend te houden.
- Het is brandbaar. Organisch poeder in fijne verdeling vormt een explosief mengsel. De meeste coatingpoeders vallen in stofexplosieklasse St 1, maar de exacte waarden verschillen per formulering en horen bij het veiligheidsinformatieblad van je leverancier.
- Kleurwissel is een schoonmaakoperatie. Bij overstappen naar een andere kleur moet de hele lijn poedervrij zijn, anders krijg je vervuiling in de laklaag. Cabine, cycloon, leidingwerk en filter gaan er in één keer doorheen. Hoe makkelijk dat gaat, bepaalt in de praktijk hoeveel kleurwissels je per dag aankunt - en dus je doorlooptijd.
Gezondheidsrisico's
Het fijnste deel van het poeder komt tot in de longblaasjes. Bij langdurige blootstelling geeft dat irritatie van ogen, huid en luchtwegen, en draagt het bij aan chronische luchtwegklachten.
Daarnaast telt de samenstelling. Epoxyharsen en bepaalde verhardingsmiddelen kunnen sensibiliserend werken: het lichaam kan er een allergie tegen ontwikkelen, met contacteczeem of beroepsastma als gevolg. Wie eenmaal gesensibiliseerd is, reageert daarna al op zeer lage concentraties. Welke bestanddelen in jouw poeder zitten, staat op het veiligheidsinformatieblad - dat is hier het startpunt, niet de kleur of de leverancier.
Bij het uitharden in de oven komen reactieproducten vrij die apart afgevoerd moeten worden. Dat is een gasvormige emissie en daar doet een doekfilter niets tegen.
Voor al deze routes geldt dat bronafzuiging effectiever is dan persoonlijke bescherming: die werkt voor iedereen in de ruimte, ook voor wie niet zelf spuit.
Wet- en regelgeving
De Arbowet en het Arbobesluit verplichten je de blootstelling te beoordelen en zo laag mogelijk te houden, met bronaanpak vóór persoonlijke bescherming. Voor poeders zonder eigen grenswaarde geldt het minimaliseringsgebod: zo laag als technisch haalbaar. De blootstellingsbeoordeling verloopt volgens NEN-EN 689.
Omdat coatingpoeder brandbaar is, gelden de ATEX-richtlijnen 2014/34/EU voor de apparatuur en 1999/92/EG voor de bedrijfsvoering. De spuitcabine, de terugwincycloon, het leidingwerk en het filter vallen daar allemaal onder. De maatregelen leg je vast in een explosieveiligheidsdocument.
De zone-indeling bepaalt welke apparatuur is toegestaan. De binnenzijde van cabine en cycloon valt doorgaans in een zwaardere zone dan de ruimte eromheen. Wat de zones 20, 21 en 22 precies inhouden, staat op onze pagina over ATEX-afzuiginstallaties.
Sectoren waar poedercoatingstof een rol speelt
- Poedercoatbedrijven en lakstraten
- Metaalbewerking met eigen afwerking
- Gevelbouw en kozijnindustrie
- Machine- en apparatenbouw
- Fietsen-, meubel- en interieurindustrie
- Producenten van witgoed en kasten
Hoe zuig je poedercoatingstof effectief af?
De installatie doet twee dingen tegelijk: het poeder terugwinnen en de lucht schoon houden.
In de cabine wordt de overspray direct afgezogen, zodat het niet op de operator of op andere producten terechtkomt. De luchtstroom is daarbij een balans: te weinig en het poeder ontsnapt, te veel en je trekt poeder van het werkstuk af voordat het is uitgehard.
De cycloon scheidt het bruikbare poeder van de lucht. Dat gaat via een zeef terug naar de voorraadbak, meestal gemengd met vers poeder in een vaste verhouding. Hoe beter de cyclooneffectiviteit, hoe minder verse grondstof je nodig hebt.
Het nafilter vangt de fijnste fractie af die de cycloon niet haalt. Die fractie is doorgaans niet meer herbruikbaar, omdat hij te fijn is voor een gelijkmatige laag.
Bij de moffeloven is aparte afvoer nodig voor de gasvormige reactieproducten. Dat is een andere techniek dan stoffiltratie.
Over de hele lijn geldt dat alles geleidend en geaard moet zijn uitgevoerd, met vonkdetectie en drukontlasting waar de zone dat vraagt. Statische lading is hier zowel het werkingsprincipe als het risico.
Gaat het in jouw situatie niet om het aanbrengen maar om het voorbewerken - slijpen, schuren of stralen vóór het coaten - kijk dan op onze pagina over schuurstof.
Onze engineers bepalen per situatie de afzuigcapaciteit, het cyclooneffect en de explosieveiligheidsmaatregelen die bij jouw lijn passen.
Kiekens: jouw specialist in afzuiging voor poedercoating
Met meer dan 100 jaar ervaring in industriële stofafzuiging ontwerpen en bouwen we ATEX-conforme installaties voor lakstraten en poedercoatbedrijven. Van 3D-ontwerp tot gecertificeerde installatie tot onderhoud, uit één hand. We beginnen met kijken: hoeveel poeder gaat er nu verloren, hoe lang duurt een kleurwissel, waar staat de operator. Met het Clean Air Plan houden we de installatie het hele jaar door in topconditie.
Wil je weten hoeveel poeder je terug kunt winnen? Vraag een vrijblijvende nulmeting aan bij een van onze specialisten.
Dat hangt af van de cyclooneffectiviteit, de vorm van je producten en hoe vaak je van kleur wisselt. Het teruggewonnen poeder wordt gezeefd en gemengd met vers poeder in een vaste verhouding, omdat de deeltjesgrootte van de recyclefractie iets afwijkt. Wat er aan de fijne kant doorheen gaat naar het nafilter is niet meer bruikbaar.
La ligne entière doit être exempte de poudre avant de passer à la couleur suivante : cabine, cyclone, tuyauterie et filtre. Les résidus de poudre de la couleur précédente provoquent des taches dans la couche de laque. La conception de l'installation détermine ici directement votre délai de traitement : des parois lisses, une bonne accessibilité et un cyclone à changement rapide permettent un gain de temps considérable.
Door de elektrostatische lading die het poeder meekrijgt om te hechten. Die verdwijnt niet in de afzuiging. Een volledig geaarde en geleidende installatie voert de lading af, wat zowel het plakken tegengaat als voorkomt dat de lading zich ontlaadt als vonk.
Ja, maar anders dan de cabine. Bij het uitharden komen gasvormige reactieproducten vrij en die houdt een doekfilter niet tegen. Daar is een aparte afvoer voor nodig, afgestemd op het type poeder en de ovenbelasting.
Uitsluitend ATEX-gecertificeerde apparatuur die is ingedeeld in de juiste categorie. De keuze hangt af van de betreffende zone en de bijbehorende eisen voor ontstekingsbeveiliging en temperatuurklasse.
Ja. Een professionele stofafzuiging kan de stofconcentratie zodanig verlagen dat een lagere zoneclassificatie gerechtvaardigd is. De installatie zelf moet dan wel volledig voldoen aan de ATEX-eisen van de betreffende zone. Kiekens ondersteunt u bij de documentatie, de zone-indeling en de vereiste audits.